Historie niezapisane godziny emisji w telewizji, obsada, kiedy leci i gdzie obejrzeć

Opis (streszczenie): 24 lipca 1919 roku powołano do życia Policję Państwową, zaś kobiece struktury w formacji, która zdominowana była przez mężczyzn wprowadzono sześć lat później. Minister Spraw Wewnętrznych Cyryl Ratajski 26 lutego 1925 roku polecił utworzyć Policję Kobiecą. Pierwsze kobiety, które wstępowały do Policji przełamywały stereotypy. Na czele kobiecej formacji stanęła asp. Stanisława Filipina Paleolog. Kierowała ona brygadą sanitarno - obyczajową. Kilka lat później, Pani Komendant ukończyła kurs oficerski w Szkole Oficerów Policji Państwowej w Warszawie. Była wówczas pierwszą i jedyną kobietą - oficerem Policji w Polsce.

Opis (streszczenie): Ciąg dalszy historii żydowskiego chłopca, którym zaopiekowali się państwo Matysiakowie. Małżeństwo mieszkało w Warszawie, potem rodzina zamieszkała przy ulicy Rybnej w Lublinie. Chłopiec, zwany Andrzejkiem po wojnie wyjechał do USA. Dopiero kiedy był dorosły, w wieku siedemdziesięciu lat dowiedział się o swoich losach.

Opis (streszczenie): W okresie II wojny światowej, na terenie całej okupowanej Polski Niemcy prowadzili zaplanowaną uprzednio akcję grabieży polskich dóbr kultury. Polskie zbiory wywożono do Rzeszy. Okupantowi nie udało się jednak zrabować obrazu Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem". Dzieło ukryte w Lublinie przetrwało szczęśliwie do końca wojny.

Opis (streszczenie): Reportaż poświęcony 14. Zamojskim Spotkaniom z Historią - festiwalowi, który od lat promuje polski film dokumentalny poświęcony historii. Audycja pokaże najważniejsze wydarzenia tegorocznej edycji, sylwetki twórców oraz prezentowane produkcje, ale przede wszystkim znaczenie festiwalu jako miejsca spotkania filmowców, historyków i widzów. Dowiemy się, dlaczego Zamość stał się ważnym miejscem na mapie polskiego dokumentu historycznego. Na przykładzie festiwalu pokażemy, jak można opowiadać historię poprzez różnorodne wydarzenia muzyczne i artystyczne, jak festiwal łączy historię, film, muzykę i sztukę, tworząc atrakcyjną przestrzeń do spotkania z przeszłością - od pokazów konkursowych przez koncerty "Republika Symfonicznie", występ Darii ze Śląska i mini - koncert Marcela Tułacza, po wystawy historyczne oraz "kino na leżakach".

Opis (streszczenie): W Rzymie toczy się proces beatyfikacyjny ks. Błażeja Nowosada, proboszcza parafii w Potoku Górnym. Kapłan ten, wkrótce po przybyciu do parafii, w r. 1936 rozpoczął szeroką działalność nie tylko duszpasterską. Wyremontował kościół, założył i opiekował się Akcją Katolicką, zorganizował orkiestrę. W czasie II wojny wspierał wysiedleńców z Wielkopolski oraz ukrywających się Polaków i Żydów. Z własnych zasobów oddawał żywność, a także organizował jej zbiórkę dla osadzonych w obozach ludziom z konspiracji niepodległościowej. Wspierał finansowo pomoc dla księży uwięzionych w obozach koncentracyjnych. Był kapelanem AK. Zginął zamordowany przez Banderowców wraz z 19 innymi mieszkańcami Potoku Górnego w parafialnym kościele.

Opis (streszczenie): Program pokazuje, jak mieszkańcy Jarczowa pamiętają o swojej historii. To wielokulturowa przeszłość dawnego miasteczka, którego historia sięga XVI wiek. Żyło w nim niewielu Polaków, większość to Żydzi i Ukraińcy. Dziś gmina leży blisko granicy z Ukrainą, w powiecie tomaszowskim. Gospodarze posesji znajdującej się niedaleko dawnego cmentarza żydowskiego z własnej inicjatywy dbają o to miejsce. W USC jest kilkanaście ksiąg metrykalnych. Zachowała się TORA z dawnej synagogi. Przeszłość Jarczowa bada prof. Andrzej Trzciński - znawca kultury żydowskiej. 8 kwietnia spotkał się z młodzieżą i mieszkańcami Jarczowa, aby o tym opowiedzieć. To spotkanie to pretekst, aby przypomnieć historię tej miejscowości i pokazać zaangażowanie lokalnej społeczności w upamiętnianie historii, po której nie zostało zbyt wiele śladów i dlatego szczególnie trzeba o nie dbać.

Opis (streszczenie): Lubartowianin Paweł Talma skrupulatnie odtwarza historię pierwszego największego zakładu pracy w Lubartowie - Huty Szkła. Poszukuje związanych z nią pamiątek - starych fotografii, wspomnień, czy produkowanych tam przedmiotów. Sam jest synem hutnika i pierwszym w rodzinie nie pracującym w tym zawodzie. Z tego co już udało mu się zgromadzić stworzył wystawę, którą od 16 grudnia można oglądać w miejskiej bibliotece publicznej w Lubartowie.

Opis (streszczenie): Polski Instytut Źródłowy to nazwa zbioru dokumentów przechowywanego w Szwecji, na Uniwersytecie w Lund, składającego się z relacji byłych więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych. W 2025 roku zbiór został wpisany na listę UNESCO "Pamięć Świata". W 1945 roku tysiące więźniów z niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym wielu Polaków, trafiło do Szwecji na leczenie w ramach tzw. akcji Białych Autobusów Szwedzkiego Czerwonego Krzyża. W ten sposób dzięki negocjacjom szwedzkich władz z Niemcami możliwe było uratowanie części więźniów jeszcze przed zakończeniem II wojny światowej. Do Szwecji byli więźniowie przybywali statkiem - do portu w Malmoe. W tym czasie na Uniwersytecie w Lund pracował lektor języka polskiego - dr Zygmunt Łakociński. Wówczas Polak wpadł na pomysł spisywania obozowych relacji, angażując do tworzenia archiwum innych rodaków. Następnie działalność została sformalizowana i otrzymała nazwę Polski Instytut Źródłowy.

Opis (streszczenie): Reportaż zrealizowany z okazji 270 rocznicy urodzin Stanisława Staszica, człowieka Oświecenia, uznanego przez Sejm RP za pierwszego Europejczyka, pobierającego nauki poza granicami kraju, by po powrocie przeszczepić na grunt polski światłe idee naukowe i polityczne.

Opis (streszczenie): Sitaniec i Sitaniec Kolonia - historia tych miejscowości graniczących z Zamościem obfituje w ciekawe wydarzenia, których większość mieszkańców Lubelszczyzny nie jest świadoma. Wieś, jak wieś - powiedzą niektórzy, ale w tym przypadku za dopiskiem: "kolonia" kryją się ciekawe dzieje. By je opowiedzieć, trzeba cofnąć się do wieku XVIII i tzw. kolonizacji józefińskiej, czyli propagowanej przez dwór cesarza Józefa II - Habsburga. Była to akcja sprowadzenia osadników z Zachodu, głównie Nadrenii, na teren Galicji. Oficjalnym celem akcji miało być przyjście krajowi z pomocą w podniesieniu stanu gospodarki. Propagandzie tej uległ m.in. Ordynat Zamojski, hrabia Andrzej Zamoyski. W 1875 r. sprowadził do siebie ponad 100 rodzin niemieckich, obdarowując je ziemią, materiałami na budowę domów i podstawowymi narzędziami rolniczymi. W zamian koloniści mieli doprowadzić do rozkwitu ziem ordynackich. Postawił Zamoyski dwa warunki: wszyscy osadnicy musieli być katolikami kościoła rzymsko - katolickiego i mieć już założone rodziny. Niektórzy zawierali małżeństwa w pośpiechu, już na statku, który wiózł ich do Polski. Wielu z nich w ciągu wieków stało się prawdziwymi polskimi patriotami, którzy zasłużyli się dla obrony polskości w późniejszych latach.

Opis (streszczenie): Polityka oświatowa władz okupacyjnych zmierzała do całkowitej likwidacji polskiego systemu oświatowego. Na mocy rozporządzenia generalnego gubernatora Hansa Franka pozostały czynne jedynie szkoły powszechne i szkoły zawodowe niższego typu. Szkoły średnie ogólnokształcące i uniwersytet zostały zamknięte. Z programu nauczania usunięto historię i geografię Polski, literaturę polską, śpiew, wychowanie fizyczne oraz zabroniono używania przedwojennych podręczników. Młodzież mogła przyswajać wyłącznie najprostsze, podstawowe wiadomości, jak: czytanie, pisanie, liczenie. Jako język obowiązkowy wprowadzono niemiecki. Polskie społeczeństwo szybko przeciwstawiło się narzuconemu przez Niemców porządkowi poprzez zorganizowanie tajnego nauczania.

Opis (streszczenie): Był członkiem Szarych Szeregów pod pseudonimem "Filip". Przeszedł podstawowe przeszkolenie z zakresu obsługi broni, brał także udział w kolportowaniu konspiracyjnych wydawnictw, które dowoził do lokalu kontaktowego na pl. Wilsona. W 1943 r. , w trakcie trwania powstania w getcie warszawskim, brał udział w szmuglowaniu broni dla walczących Żydów. Wraz z innymi strz. Jerzy Filipowicz bronił stanowisk na wprost Cytadeli i linii kolei obwodowej. W nocy z 20 na 21 sierpnia i z 21 na 22 sierpnia brał udział w nieudanych natarciach na Dworzec Gdański. 14 września brał udział w odpieraniu ataku pododdziałów nacierającej na Żoliborz niemieckiej 25 Dywizji Pancernej. Wyszedł z Warszawy z ludnością cywilną. 97 - letni Jerzy Filipowicz ps. Filip to ostatni żyjący powstaniec warszawski mieszkający na naszym terenie. Przypadająca w tym roku 80 - ta rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego jest doskonałym pretekstem do zarejestrowania jego historii.

Opis (streszczenie): Bitwa nad Bugiem to jedna z największych bitew średniowiecznej Polski stoczona została na dzisiejszej Lubelszczyźnie! 22 lipca 1018 roku po dwóch przeciwnych stronach Bugu stanęły wojska Bolesława Chrobrego i wielkiego księcia kijowskiego Jarosława Mądrego. W rocznicę tych wydarzeń o tej potyczce przypomną rekonstruktorzy. Wydarzenie odbędzie się w dniach 19 i 20 lipca w Czumowie, w pobliżu grodziska w Gródku, w powiecie hrubieszowskim. Miejsce to stanowi pozostałość historycznego grodu Wołyń, jednego z tak zwanych Grodów Czerwieńskich. Zgodnie z przekazami kronikarzy, to właśnie tutaj przez Bug przeprawiał się Bolesław Chrobry podczas wyprawy przeciwko księciu kijowskiemu Jarosławowi Mądremu w 1018 roku.

Opis (streszczenie): Historia żydowskiego dziecka, które przeżyło wojnę we Lwowie i Lublinie dzięki dokumentom, które wystawił katolicki ksiądz oraz pomocy Polaków z Lublina. Bezdzietna para najpierw zaopiekowała się dzieckiem. Andrzejek po wojnie został zabrany przez matkę i wyjechał do USA. Został wojskowym pilotem, a w jego ślady poszła córka, która dziś jest kongresmenką. Dopiero kiedy był dorosły, miał 70 lat, dowiedział się o swoich losach. Dziś ma 82 lata i wciąż szuka swoich korzeni

Opis (streszczenie): Reportaż poświęcony postaci gen. Elżbiety Zawackiej "Zo". Audycja ukaże jej fenomen jako jedynej cichociemnej i tytaniczną pracę kurierki Komendy Głównej AK, ale istotnym elementem będzie także powojenny dramat bohaterki - brutalne śledztwo, stalinowskie więzienie oraz późniejsza, wieloletnia walka o naukowe ocalenie pamięci o wojennej służbie Polek. Reportaż domknie wątek spuścizny gen. Zawackiej, przechowywanej w toruńskim archiwum Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej.

Opis (streszczenie): 30 października 2024 w Adampolu upamiętniono zamordowanych tu w czasie II wojny światowej Żydów. W latach 1941 - 43 zgładzono tu ponad sześciuset więźniów niemieckiego obozu pracy. Staraniem włodawskiego koła Światowego Związku Żołnierzy AK odsłonięto pomnik upamiętniający żołnierzy AK poległych w bitwie pod Wyrykami oraz setki żydowskich ofiar niemieckiego terroru.

Opis (streszczenie): Czy kościół pobrygidkowski i wieś Niemce to autentyczne lubelskie pamiątki bitwy pod Grunwaldem? Według tradycji i niektórych historyków ulokowana przy ul. Narutowicza świątynia została wzniesiona rękami jeńców krzyżackich, po przegranej przez Krzyżaków bitwie. Przewodnik po Lublinie opisując kościół pobrygidkowski podaje, iż "przy budowie pracowali wzięci pod Grunwaldem jeńcy, osiedleni później w podlubelskiej wsi Niemce". Czy w Niemcach są ślady pobytu jeńców krzyżackich?

Opis (streszczenie): W programie przypomiano historię Mietka Kosza oraz jego związki z Zamojszczyzną. Mieczysław Kosz - przedwcześnie zmarły, niewidomy pianista i kompozytor jazzowy, urodził się w Antoniówce k. Krynic w 1944 roku. To nieznana powszechnie część jego życiorysu, a żyją jeszcze ludzie którzy pamiętają go z dzieciństwa i dokumentują jego życie. Ponadto w Krynicach Gminny Ośrodek Kultury organizuje cykliczne wydarzenia przypominające o tym skąd pochodził Mietek Kosz i jak potoczyła się jego kariera. W Antoniówce jest mural poświęcony muzykowi.

Opis (streszczenie): We wrześniu 1939 wycofująca się z Dawidgródka przez Polesie na zachód grupa Korpusu Ochrony Pogranicza (dowódca - generał brygady Wilhelm Orlik Rückemann) w sile około 3 tysięcy żołnierzy stoczyła w rejonie miasteczka Szack na północny zachód od Kowla bitwę z oddziałami Armii Czerwonej, usiłującymi nie dopuścić do sforsowania przez polskie zgrupowanie Bugu. Jednostki polskie zniszczyły batalion radzieckich czołgów, a następnie bez przeszkód przeprawiły się przez rzekę. Na wołyńskich polach do dziś jest wiele bezimiennych, najczęściej w żaden sposób nieoznaczonych mogił żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza, którzy w 1939 r. toczyli walki z Armią Czerwoną. W Mielnikach w 2002 r. ekshumowano i przeniesiono na miejscowy cmentarz szczątki 18 oficerów KOP. Postawiono tu wówczas tymczasowy krzyż, a następnie ustanowiono pomnik. Od 2002 w końcówce września odbywa się tu bieg "Droga do Pokoju". Imprezę pod patronatem Konsulatu Generalnego RP w Łucku organizuje Ukraińskie Forum Dziennikarzy i Lubelska Wojewódzka Komenda OHP. Biegi pamięci "Droga do Pokoju" odbywają się w rocznicę sowieckiej agresji i w hołdzie polskim żołnierzom Korpusu Ochrony Pogranicza walczącym pod Szackiem, którzy w dniach 28 - 30 września 1939 r. stoczyli ostatnią zwycięską bitwę. Mają symboliczny dystans 1939 metrów. Towarzyszy im modlitwa ekumeniczna i spotkanie okolicznościowe.

Opis (streszczenie): Odkryte w Janowie Lubelskim, pod miejskim parkingiem macewy wróciły na swoje miejsce. Na cmentarz żydowski. Kamienne płyty nagrobne wykorzystali Niemcy w czasie II wojny światowej do budowy pomieszczeń o nieustalonym przeznaczeniu. Niewykluczone, że miało to być szambo. O istnieniu nagrobków z pobliskiego cmentarza żydowskiego w tym miejscu wiedziano od dawna - o sprawie mówił i pisał miejscowy regionalista, propagator historii żydowskiego Janowa Lubelskiego Zbigniew Nita. W 2009 roku odkryto fragmenty, a dopiero w 2025 roku przeprowadzono kontrolę konserwatorską. Władze miasta pod naciskiem Zbigniewa Nity podjęły decyzję o wydobyciu macew.

Opis (streszczenie): Społecznik, mieszkaniec Ciotuszy Starej chce ocalić od zapomnienia ostatni ślad po dawnych właścicielach dóbr Ciotusza. Obok wsi w lesie, przy leśnej drodze, przez którą biegnie szlak rowerowy są dwie płyty nagrobne. Z roku na rok są coraz mniej widoczne. Ostatnio leśnicy ustawili krzyż i nazwisko pochowanej tam osoby - jednej z córek właścicieli dóbr w XIX wieku. Inicjator upamiętnienia chce jednak czegoś więcej - zabezpieczenia płyt, ale też oznaczenia, może ogrodzenia i tablicy informacyjnej. Nie ma już dworu, ani pięknego niegdyś ogrodu. Zostały tylko groby i zapisy w archiwum państwowym w Zamościu o dawnych właścicielach. W programie przypomnimy historię rodzin, które mieszkały w tym majątku.

Opis (streszczenie): Wielowiekowa tradycja organizowania procesji w uroczystość Bożego Ciała zderzyła się w okresie PRL z komunistyczną koncepcją świeckości sfery publicznej, ściśle kontrolowanej i pozbawionej wpływów i symboli innych "ideologii". Choć nie podjęto decyzji o zakazie organizowania procesji Bożego Ciała (pozostawiono ten dzień - czwartek - jako wolny od pracy), to starano się na różne sposoby ograniczyć ich zasięg i oddziaływanie. Przez 40 lat komuniści podejmowali różne próby ograniczenia skali procesji Bożego Ciała, uważanej za najbardziej masową, powszechną i tradycyjną formę "demonstracji ulicznej". Jedną z metod ograniczania frekwencji na tych uroczystościach było organizowanie tego dnia atrakcyjnych imprez i wycieczek.

Opis (streszczenie): Po bitwie pod Osuchami, 4 lipca 1944 r. Niemcy rozstrzelali 60 wziętych do niewoli żołnierzy AK i BCh. Na miejsce egzekucji w Rapach Dylańskich przywożono ich powiązanych po pięciu drutem kolczastym. Z protokołu oględzin miejsca stracenia i oględzin zwłok sporządzonego 3 sierpnia 1944 r. przez specjalną Komisję Sądowo - Lekarską wiadomo, że żołnierzy zamordowano strzałami w tył głowy, dlatego egzekucję tę historycy nazwali zamojskim Katyniem. 7 lipca 2024 biłgorajskie grupy rekonstrukcyjne przeprowadzają rekonstrukcję historyczną w Rapach Dylańskich. Jest to okazja do spotkań historyków, miłośników historii i rodzin żołnierzy związanych z bitwą pod Osuchami.