Historie niezapisane godziny emisji w telewizji, obsada, kiedy leci i gdzie obejrzeć

Opis (streszczenie): Wyjątkowa Historia Sprawiedliwego wśród Narodów Świata znalazła swój finał. 16 marca medal Instytutu Yad Vashem otrzyma w Chełmie rodzina Leona Jastrzębia - wnuczka Anna Wojda. Po latach poszukiwań rodzina uratowanego Żyda poskładała jego losy w całość i postarała się o wyróżnienie. Udało się odnaleźć wnuczkę Leona. Rys historyczny: Podczas II wojny światowej Leon Jastrząb, pracując jako technik w niemieckich koszarach, znalazł się w sytuacji skrajnego ryzyka - świadomie pomógł rodzinie żydowskiej narażając życie swoje i swoich najbliższych. W 1941 roku w Chełmie Leon Jastrząb poznał Emanuela Singera, sierżanta rezerwy Wojska Polskiego, który po niewoli w Stalagu i przewiezieniu do SS Judenlager w Białej Podlasce, uciekł i dotarł do Chełma w stanie skrajnego wyczerpania. Leon Jastrząb zatrudnił go jako pomocnika. Inni Polacy pracujący z Jastrzębiem również wiedzieli o sytuacji Singera, ale nikt nie doniósł. Dzięki staraniom i pomocy Leona Jastrzębia, żona Singera i mały syn Ludwik (Arie Ramon) zostali uratowani z getta lwowskiego i przewiezieni do Chełma, gdzie przyjęto ich do domu Jastrzębi. Pomimo groźby denuncjacji ze strony sąsiadów, uchroniono rodzinę Singerów. Pomoc ta była całkowicie bezinteresowna. Kontakt między rodziną Singera a Leona Jastrzębia utrzymywał się aż do jego śmierci w latach 60.

Opis (streszczenie): Reportaż z uroczystości państwowych i kościelnych 3 maja oraz święta Najświętszej Maryi Królowej Polski nawiązujących do ważnych wydarzeń z historii Polski: obrony Jasnej Góry przed Szwedami w 1655r, ślubów Króla Jana Kazimierza - powierzenia Królestwa Polskiego opiece Matki Bożej, a także uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

Opis (streszczenie): Bezcenne, pojedyncze egzemplarze z księgozbioru lubelskiej Jesziwy wracają w mury dawnej Uczelni Mędrców, a jednocześnie tworzona jest Cyfrowa Biblioteka Jesziwy. Każda z wracających tu książek ma swoją historię symbolizującą historię Żydów ocalonych z Zagłady. Odtwarzanie księgozbioru to zasługa Piotra Nazaruka, związanego z Ośrodkiem Brama Grodzka Teatr NN znawcy języka jidysz, kultury i literatury żydowskiej.

Opis (streszczenie): Walczyła o wolną Polskę, ratując od śmierci setki uwięzionych patriotów. Irena Antoszewska - Rembarz jest jedną z tych osób, które z narażeniem życia niosły pomoc więźniom politycznym Zamku Lubelskiego oraz KL Lublin. W okresie okupacji zaangażowała się bezgranicznie w działalność konspiracyjną w ZWZ - AK, której częścią był wywiad dotyczący Majdanka. Z początkiem lutego 1941 r. została mianowana zastępcą kierownika Centralnej Opieki Podziemia OPUS; w 3 lata później została kierownikiem tej organizacji. Po wojnie świadczyła pomoc więźniom reżimu komunistycznego, za co spędziła w ubeckich więzieniach 4 lata, z krótkimi przerwami pomiędzy pierwszym, drugim i trzecim aresztowaniem. W czasie kolejnych aresztowań przetrzymywana w nieludzkich warunkach, ciężko choruje, przypłaca to trwałą chorobą serca i nerwicą. Kilkakrotnie konfiskuje się jej cały dobytek. By uniknąć kolejnych aresztowań i prześladowań za "podtrzymywanie nielegalnego bytu podziemnej organizacji WiN" wyjeżdża z Lublina na stałe do Gdyni, gdzie mieszka do śmierci w 2009 r, nigdy nie doczekawszy odszkodowania za zagrabiony przez komunistów majątek. Trzy lata przed śmiercią prezydent L. Kaczyński uhonorował Irenę Rembarz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą OOP.

Opis (streszczenie): "15 listopada 1942 roku w godzinach nocnych miało miejsce podrzucenie dziecka płci żeńskiej" - pisała w swoim oświadczeniu mieszkanka wsi Byteń, Dominika Wołoszkiewicz. "W bardzo wczesnych godzinach rannych, po usłyszeniu płaczu małego dziecka pod naszym domem, razem z mężem to dziecko podjęliśmy i od tej chwili ja zajęłam się opieką i jego wychowaniem w taki sposób jak opiekuje się matka własnym dzieckiem". Rodzina zżyła się z Marysią i traktowała ją jak własną córkę. Historia jej przygarnięcia nabiera jednak dodatkowego znaczenia ze względu na fakt, że - jak okazało się po kilku latach - dziewczynka była dzieckiem żydowskim i po zakończeniu działań wojennych zgłosił się po nią jej stryj Mendel Grinblat.

Opis (streszczenie): Prof. Andrzej Paczkowski to jedna z ważniejszych postaci polskiej historiografii najnowszej. Jego życie i praca splotły się z burzliwą historią Polski XX wieku, czyniąc go zarówno jej badaczem, jak i aktywnym uczestnikiem. Jako naukowiec, działacz opozycji demokratycznej, a także prezes Polskiego Związku Alpinizmu, prof. Paczkowski łączył zaangażowanie intelektualne z pasją do gór, tworząc niezwykłą biografię człowieka czynu i refleksji. Zmarł 3 stycznia 2026 roku. W reportażu przypomnimy sylwetkę profesora, który urodził się w 1938 roku w Krasnymstawie.

Opis (streszczenie): W reportażu przedstawiona zostanie historia zabójstwa Leona Drygalskiego - Polaka z Poznania, który przez inspektora rolnego na powiat chełmski Willego Seeligera został mianowany w 1940 r. rządcą majątku ziemskiego w Wytycznie. W krótkim czasie Drygalski został zamordowany przez tutejszych Niemców. Po II wojnie światowej w rękach aliantów zachodnich znalazło się 800 tys. esesmanów. Sprawy sądowe toczono przeciwko 6 tys. z nich, jednak tylko garstka została skazana za popełnione zbrodnie. Jak to możliwe?

Opis (streszczenie): Historia żydowskiej rodziny Fajdenbaumów, którym w czasie wojny pomagała polska rodzina Czatyrków. Historia działa się w Białej Podlaskiej - żydowska rodzina ukrywana była w specjalnej skrytce w ogrodzie. Dziś teren ten jest zabudowany. Historię tej rodziny opowie regionalista z Białej Podlaskiej, do którego zwróciła się rodzina Fajgenbaumów, żeby ustalić fakty i tożsamość ratujących.

Opis (streszczenie): Program o niezwykłym muzeum stworzonym przez lokalnych pasjonatów historii z Terespola i Ziemi Bialskiej. Zgromadzili oni w zabytkowych pomieszczeniach Prochowni Terespol - obiektu z 1913r. - eksponaty militarne i etnograficzne oraz sami stworzyli wystawy tematyczne pod tytułami: "Ogórek Terespolski", "Kolej Warszawsko - Terespolska", "Pieniądze świata" i "Karty telefoniczne Europy". Jest też makieta odtwarzająca dawny Terespol, po którym zostały jedynie pojedyncze budynki.

Opis (streszczenie): Polityka oświatowa władz okupacyjnych zmierzała do całkowitej likwidacji polskiego systemu oświatowego. Na mocy rozporządzenia generalnego gubernatora Hansa Franka pozostały czynne jedynie szkoły powszechne i szkoły zawodowe niższego typu. Szkoły średnie ogólnokształcące i uniwersytet zostały zamknięte. Z programu nauczania usunięto historię i geografię Polski, literaturę polską, śpiew, wychowanie fizyczne oraz zabroniono używania przedwojennych podręczników. Młodzież mogła przyswajać wyłącznie najprostsze, podstawowe wiadomości, jak: czytanie, pisanie, liczenie. Jako język obowiązkowy wprowadzono niemiecki. Polskie społeczeństwo szybko przeciwstawiło się narzuconemu przez Niemców porządkowi poprzez zorganizowanie tajnego nauczania.

Opis (streszczenie): Nowy cykl reportaży o tematyce historycznej, a w nim historia mieszkańców Tyśmienicy, wsi położonej w pobliżu Parczewa. 19 czerwca 1943 roku Niemcy schwytali tam w łapance i wywieźli na Majdanek 69 mężczyzn i jedną kobietę. Wieś słynęła w czasie wojny z silnego ruchu oporu, pomocy udzielanej partyzantom i Żydom. Według danych zebranych dzięki współpracy z Państwowym Muzeum na Majdanku ustalono, że w obozie zamordowanych zostało dwudziestu trzech mieszkańców wsi i kolonii Tyśmienica. Ci, którzy przeżyli, opowiadali po latach jaki los czekał ich za drutami obozu.

Opis (streszczenie): 25 kwietnia 1944 roku Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Urszulin i okolic, mimo że teren ten pozostawał wówczas w dużej mierze poza bezpośrednią kontrolą niemieckiego okupanta. Bezpośrednią przyczyną niemieckiej akcji odwetowej było zatrzymanie i obrabowanie posłańca wysłanego przez niemieckiego urzędnika Blume do właścicielki miejscowego majątku Janiny Karpińskiej. W odpowiedzi do wsi przybyły oddziały żandarmerii, które zaczęły strzelać do uciekających mieszkańców oraz przeszukiwać i podpalać zabudowania. W wyniku panicznej ucieczki ludności doszło do masakry - Niemcy zabijali ludzi na polach, w rowach, stodołach i przy domach. Zginęło prawdopodobnie około 25 osób, wielu mieszkańców zostało rannych, a część zatrzymanych wywieziono do obozu koncentracyjnego na Majdanek lub zamordowano w Borku koło Chełma. Tragedia ta stała się jedną z najkrwawszych akcji odwetowych w okolicy pod koniec niemieckiej okupacji. O pacyfikacji Urszulina przypomnimy dzięki historykom, regionalistom oraz wspomnieniom krewnym ofiar tych wydarzeń.

Opis (streszczenie): Reportaż zrealizowany z okazji 270 rocznicy urodzin Stanisława Staszica, człowieka Oświecenia, uznanego przez Sejm RP za pierwszego Europejczyka, pobierającego nauki poza granicami kraju, by po powrocie przeszczepić na grunt polski światłe idee naukowe i polityczne.

Opis (streszczenie): Polski Instytut Źródłowy to nazwa zbioru dokumentów przechowywanego w Szwecji, na Uniwersytecie w Lund, składającego się z relacji byłych więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych. W 2025 roku zbiór został wpisany na listę UNESCO "Pamięć Świata". W 1945 roku tysiące więźniów z niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym wielu Polaków, trafiło do Szwecji na leczenie w ramach tzw. akcji Białych Autobusów Szwedzkiego Czerwonego Krzyża. W ten sposób dzięki negocjacjom szwedzkich władz z Niemcami możliwe było uratowanie części więźniów jeszcze przed zakończeniem II wojny światowej. Do Szwecji byli więźniowie przybywali statkiem - do portu w Malmoe. W tym czasie na Uniwersytecie w Lund pracował lektor języka polskiego - dr Zygmunt Łakociński. Wówczas Polak wpadł na pomysł spisywania obozowych relacji, angażując do tworzenia archiwum innych rodaków. Następnie działalność została sformalizowana i otrzymała nazwę Polski Instytut Źródłowy.

Opis (streszczenie): Historia dramatycznej śmierci żydowskiej rodziny widzianej oczami dziecka - mieszkanki Nedeżowa, która przyjaźniła się ze swoją rówieśnicą Mindzią. Dziś Pani Rachańska ma blisko 90 lat, ale pamięta co się wydarzyło latem 1942 roku. Szczątki zamordowanej przez Niemców żydowskiej rodziny leżą przy ulicy do dziś. Sprawą zainteresowała się Fundacja Zapomniane, działająca przy Komisji Rabinicznej i chce doprowadzić do upamiętnienia tego miejsca. Przeprowadzłą już wstępne badania georadarem. Ma też dokumenty potwierdzające zbrodnię. Nedeżów leży w powiecie tomaszowskim, niedaleko granicy z Ukrainą. Był miejscowością wielokulturową przed wojną. Miał ponad 600 mieszkańców, w tym 137 Ukraińców i ponad 50 Żydów.

Opis (streszczenie): Wueska - była obiektem kultu, marzeń i luksusem, na który mogli sobie pozwolić nieliczni. W latach 60 - tych specjalnie powołana grupa konstruktorów zaproponowała kolejne, ciekawe rozwiązania. Zaproponowano motocykl z wózkiem bocznym i model z silnikiem 150 ccm, dodatkowo produkowano jednoślady z jednostkowymi napędami o pojemności 125 i 175 ccm. W 1962 "wueski" eksportowano już za granice, a w dekadę później fabryka świętowała wyprodukowanie miliona egzemplarzy maszyn. Kult WSK - i trwa nadal, w Świdniku odbywają się regularnie zloty pasjonatów jednośladów

Opis (streszczenie): Od kilkunastu już lat lubelski oddział TVP wespół ze środowiskami kresowymi organizuje zbiórkę zniczy na wołyńskie nekropolie. Co roku do listy tych najbardziej znanych miejsc dopisywanie są kolejne cmentarze czy miejsca w których kiedyś były polskie wsie, a które po 1943 roku bezpowrotnie zniknęły z mapy Wołynia. W tym roku w planach jest odwiedzenie kilku nekropolii w okolicach Łucka, m.in. Kiwerce czy Przebraże. To okazja do zapalenia zniczy, które są symbolem pamięci ale przede wszystkim okazja do przypomnienia tragicznej historii tych miejscowości.