Historie niezapisane godziny emisji w telewizji, obsada, kiedy leci i gdzie obejrzeć

Opis (streszczenie): Szklane negatywy w archiwum WUOZ w Lublinie odzyskują swój dawny blask odkrywając historię Lublina i regionu. W archiwum WUOZ znajduje się około 1000 takich negatywów. Dzięki współpracy z Politechniką Lubelską (metodą cyfrowego skanowania właśnie, zostały zamienione na pozytywy. Szklane negatywy to nośnik fotograficzny, popularny od końca XIX wieku do lat 30. XX w. W technice tej zamiast elastycznej taśmy używano szklanej płytki pokrytej warstwą światłoczułą. Obrazy na nich mają "odwróconą" jasność. Dla konserwatorów i naukowców istotne jest udokumentowanie wyglądu zabytków w czasie wykonania fotografii.

Opis (streszczenie): Rodzina Karpińskich zapisała się w historii Lublina, choć nie jest powszechnie znana. Na jej ślady można się natknąć spacerując po mieście. Opowie o niej Tadeusz Karpiński, który przekazał do Archiwum Państwowego w Lublinie zdjęcia, dokumenty, pamiątki w ramach prowadzonego przez AP programu Darczyńcy. Są to przedmioty, których historia sięga roku 1830 gdy Józef Szczepan Karpiński brał udział w powstaniu styczniowym. Jego potomek, Feliks Teofil Karpiński założył fabryczkę szczotek i pędzli w Lublinie przy ul. Żmigród, a przy ulicy Królewskiej otworzył sklep ze swoimi wyrobami. Syn Feliksa - Julian urodzony w 1905 r. został mistrzem szczotkarskim i księgowym. W wolnych chwilach uprawiał turystykę (działał czynnie w PTTK) i żeglarstwo. Należał m.in. do Lubelskiego Klubu Motocyklowego, Polskiego Związku Żeglarskiego, Związku Ochotniczych Straży Pożarnych i PTTK. Realizowany przez Archiwa Państwowe program "Darczyńcy" ma na celu zachęcanie osób prywatnych i instytucji do przekazywania cennych dokumentów, pamiątek, zdjęć i innych materiałów historycznych do zasobów archiwów, ratując je tym samym od zapomnienia lub zniszczenia.

Opis (streszczenie): Wueska - była obiektem kultu, marzeń i luksusem, na który mogli sobie pozwolić nieliczni. W latach 60 - tych specjalnie powołana grupa konstruktorów zaproponowała kolejne, ciekawe rozwiązania. Zaproponowano motocykl z wózkiem bocznym i model z silnikiem 150 ccm, dodatkowo produkowano jednoślady z jednostkowymi napędami o pojemności 125 i 175 ccm. W 1962 "wueski" eksportowano już za granice, a w dekadę później fabryka świętowała wyprodukowanie miliona egzemplarzy maszyn. Kult WSK - i trwa nadal, w Świdniku odbywają się regularnie zloty pasjonatów jednośladów

Opis (streszczenie): Program przedstawia historię jednego z darów, które trafiły do Archiwum Państwowego w Lublinie. Są to rodzinne pamiątki, dokumenty i projekty Kazimierza Barszczewskiego. Rodzina uznała, że w archiwum znajdą swoje właściwe miejsce. W ten sposób rodzina dołączyła do grona darczyńców, którzy przekazują do zasobów archiwum spuściznę po swoich bliskich - często zasłużonych dla Lublina i Lubelszczyzny. Taką osobą był, przedwcześnie zmarły architekt, inżynier Kazimierz Barszczewski, urodzony 1906 r. w Jaszczowie. W swoim dorobku miał zrealizowane projekty szkół, urzędów gminnych, zakładów przemysłowych, budynków mieszkalnych. W Lublinie najbardziej znaną i największą jego realizacją jest gmach Liceum Ogólnokształcącego nr 5. Barszczewski nie doczekał końca budowy, poległ w bitwie nad Bzurą 17 września 1939 roku. Miał 33 lata.

Opis (streszczenie): Potomkowie mieszkańców Chełmszczyzny i Południowego Podlasia spotkali się po raz drugi. Przyjechali z Warmii i Mazur, Pomorza, Dolnego Śląska, Szczecina, Warszawy, Krakowa i innych części Polski. Wielu z nich zna Chełmszczyznę i Południowe Podlasie przede wszystkim z rodzinnych opowieści. To tutaj mieszkali ich dziadkowie i pradziadkowie. Stąd część rodzin została wysiedlona, między innymi podczas Akcji "Wisła" w 1947 roku. Teraz potomkowie dawnych mieszkańców wracają w miejsca związane z historią swoich rodzin, wiarą i kulturą. Od 11 do 13 września trwał II Zjazd Potomnych Tradycji Duchowej Chełmszczyzny i Południowego Podlasia. W tegorocznym spotkaniu wzięło udział ponad 180 osób. Zjazd prowadził uczestników przez miejsca szczególnie ważne dla historii prawosławia regionu - od Włodawy, przez Jabłeczną i Kodeń, po Terespol, Sosnowicę i Holę.

Opis (streszczenie): Ciąg dalszy historii ratowania cmentarza żydowskiego, który przez lata uprawiany był jako pole, choć nieustannie wykopywane były tam ludzkie kości. Dzięki staraniom mieszkańca Turobina Jana Chachuły jest szansa na przywrócenie temu miejscu szacunku. Została przygotowana dokumentacja przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (oddział w Lublinie), która da podstawę Lubelskiemu Urzędowi Wojewódzkiemu na wykorzystanie procedury ochrony miejsc pamięci. Pierwsza część tej opowieści realizowana była przed rokiem - za sprawą reportażu sprawą zainteresowały się różne instytucje i osoby, które zaangażowały się w ratowanie cmentarza.

Opis (streszczenie): Bitwa nad Bugiem to jedna z największych bitew średniowiecznej Polski stoczona została na dzisiejszej Lubelszczyźnie! 22 lipca 1018 roku po dwóch przeciwnych stronach Bugu stanęły wojska Bolesława Chrobrego i wielkiego księcia kijowskiego Jarosława Mądrego. W rocznicę tych wydarzeń o tej potyczce przypomną rekonstruktorzy. Wydarzenie odbędzie się w dniach 19 i 20 lipca w Czumowie, w pobliżu grodziska w Gródku, w powiecie hrubieszowskim. Miejsce to stanowi pozostałość historycznego grodu Wołyń, jednego z tak zwanych Grodów Czerwieńskich. Zgodnie z przekazami kronikarzy, to właśnie tutaj przez Bug przeprawiał się Bolesław Chrobry podczas wyprawy przeciwko księciu kijowskiemu Jarosławowi Mądremu w 1018 roku.

Opis (streszczenie): Biograficzny reportaż przypominający sylwetkę cenionego w środowisku filmowym specjalisty, dyrektora zamojskiego kina Stylowy, szefa festiwalu filmów historycznych "Spotkania z historią".

Opis (streszczenie): Reportaż poświęcony nieistniejącemu już kinu Corso - jednemu z najważniejszych miejsc życia kulturalnego przedwojennego Lublina. Działający od początku XX wieku Kinoteatr Corso było nie tylko salą projekcyjną, ale również miejscem koncertów, przedstawień i spotkań mieszkańców. Tu, w czasie Zjazdu Legionistów w 1924 roku gościł Józef Piłsudski. Na scenie Corso debiutował Józef Czechowicz jako autor dramatu legionowego. W jego murach występowali m.in. Eugeniusz Bodo i Hanka Ordonówna, a w 1930 roku kino wkroczyło w epokę filmu dźwiękowego. Historia Corso pozwala opowiedzieć nie tylko o kinie, lecz także o mieszkańcach przedwojennego Lublina, ich życiu kulturalnym, obyczajach i przemianach, jakie przyniósł XX wiek.

Opis (streszczenie): W okresie II wojny światowej, na terenie całej okupowanej Polski Niemcy prowadzili zaplanowaną uprzednio akcję grabieży polskich dóbr kultury. Polskie zbiory wywożono do Rzeszy. Okupantowi nie udało się jednak zrabować obrazu Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem". Dzieło ukryte w Lublinie przetrwało szczęśliwie do końca wojny.

Opis (streszczenie): Program pokazuje, jak mieszkańcy Jarczowa pamiętają o swojej historii. To wielokulturowa przeszłość dawnego miasteczka, którego historia sięga XVI wiek. Żyło w nim niewielu Polaków, większość to Żydzi i Ukraińcy. Dziś gmina leży blisko granicy z Ukrainą, w powiecie tomaszowskim. Gospodarze posesji znajdującej się niedaleko dawnego cmentarza żydowskiego z własnej inicjatywy dbają o to miejsce. W USC jest kilkanaście ksiąg metrykalnych. Zachowała się TORA z dawnej synagogi. Przeszłość Jarczowa bada prof. Andrzej Trzciński - znawca kultury żydowskiej. 8 kwietnia spotkał się z młodzieżą i mieszkańcami Jarczowa, aby o tym opowiedzieć. To spotkanie to pretekst, aby przypomnieć historię tej miejscowości i pokazać zaangażowanie lokalnej społeczności w upamiętnianie historii, po której nie zostało zbyt wiele śladów i dlatego szczególnie trzeba o nie dbać.

Opis (streszczenie): Reportaż poświęcony 100 - leciu Muzeum Zamojskiego w Zamościu - jednej z najważniejszych instytucji dokumentujących historię i dziedzictwo miasta oraz regionu. Audycja opowie o stu latach gromadzenia, ochrony i popularyzowania pamiątek przeszłości, pokazując najcenniejsze zbiory i historie, które kryją muzealne eksponaty. Ważnym elementem będzie także współczesna działalność Muzeum - jego rola w edukacji i budowaniu lokalnej tożsamości oraz sposoby, w jakie historia trafia dziś do kolejnych pokoleń. Jubileusz stanie się pretekstem do pokazania, jak zmieniało się muzeum i jego spojrzenie na przeszłość, a także jak przez sto lat zmieniał się sam Zamość. Jubileuszowa wystawa "Wpisane w czas" stanie się pretekstem do pokazania, jak zmieniało się muzeum i jego rola w życiu miasta. O stu latach działalności opowiedzą dawni i obecni muzealnicy, historycy oraz osoby związane z Zamościem, ale także muzealnicy i badacze spoza Zamościa. Ich spojrzenie pozwoli pokazać, czym Muzeum Zamojskie wyróżnia się na tle innych polskich instytucji muzealnych i jakie miejsce zajmuje w ochronie dziedzictwa regionu.

Opis (streszczenie): Ciąg dalszy historii żydowskiego chłopca, którym zaopiekowali się państwo Matysiakowie. Małżeństwo mieszkało w Warszawie, potem rodzina zamieszkała przy ulicy Rybnej w Lublinie. Chłopiec, zwany Andrzejkiem po wojnie wyjechał do USA. Dopiero kiedy był dorosły, w wieku siedemdziesięciu lat dowiedział się o swoich losach.

Opis (streszczenie): O ponad 300 przedmiotów, fotografii i dokumentów wzbogaciły się zbiory Państwowego Muzeum na Majdanku w 2024 roku. To efekt akcji "Pamiątki" zorganizowanej w ramach jubileuszu 80 - lecia działalności Muzeum. W jej trakcie instytucja apelowała o przekazywanie obiektów związanych z historią Majdanka. Wśród przekazanych muzeum obiektów znalazły się m.in. dwa kufry podróżne - jeden z nich zawierał płócienne worki transportowe wykorzystywane przez niemieckich żołnierzy. Drugi należał do Else Ledermann - niemieckiej Żydówki z miejscowości Gotha, która razem z siostrą Gertrud została deportowana do getta w Bełżycach w maju 1942 r. Żadna z kobiet nie przeżyła wojny.

Opis (streszczenie): 24 lipca 1919 roku powołano do życia Policję Państwową, zaś kobiece struktury w formacji, która zdominowana była przez mężczyzn wprowadzono sześć lat później. Minister Spraw Wewnętrznych Cyryl Ratajski 26 lutego 1925 roku polecił utworzyć Policję Kobiecą. Pierwsze kobiety, które wstępowały do Policji przełamywały stereotypy. Na czele kobiecej formacji stanęła asp. Stanisława Filipina Paleolog. Kierowała ona brygadą sanitarno - obyczajową. Kilka lat później, Pani Komendant ukończyła kurs oficerski w Szkole Oficerów Policji Państwowej w Warszawie. Była wówczas pierwszą i jedyną kobietą - oficerem Policji w Polsce.

Opis (streszczenie): Reportaż poświęcony 14. Zamojskim Spotkaniom z Historią - festiwalowi, który od lat promuje polski film dokumentalny poświęcony historii. Audycja pokaże najważniejsze wydarzenia tegorocznej edycji, sylwetki twórców oraz prezentowane produkcje, ale przede wszystkim znaczenie festiwalu jako miejsca spotkania filmowców, historyków i widzów. Dowiemy się, dlaczego Zamość stał się ważnym miejscem na mapie polskiego dokumentu historycznego. Na przykładzie festiwalu pokażemy, jak można opowiadać historię poprzez różnorodne wydarzenia muzyczne i artystyczne, jak festiwal łączy historię, film, muzykę i sztukę, tworząc atrakcyjną przestrzeń do spotkania z przeszłością - od pokazów konkursowych przez koncerty "Republika Symfonicznie", występ Darii ze Śląska i mini - koncert Marcela Tułacza, po wystawy historyczne oraz "kino na leżakach".

Opis (streszczenie): W Rzymie toczy się proces beatyfikacyjny ks. Błażeja Nowosada, proboszcza parafii w Potoku Górnym. Kapłan ten, wkrótce po przybyciu do parafii, w r. 1936 rozpoczął szeroką działalność nie tylko duszpasterską. Wyremontował kościół, założył i opiekował się Akcją Katolicką, zorganizował orkiestrę. W czasie II wojny wspierał wysiedleńców z Wielkopolski oraz ukrywających się Polaków i Żydów. Z własnych zasobów oddawał żywność, a także organizował jej zbiórkę dla osadzonych w obozach ludziom z konspiracji niepodległościowej. Wspierał finansowo pomoc dla księży uwięzionych w obozach koncentracyjnych. Był kapelanem AK. Zginął zamordowany przez Banderowców wraz z 19 innymi mieszkańcami Potoku Górnego w parafialnym kościele.

Opis (streszczenie): Lubartowianin Paweł Talma skrupulatnie odtwarza historię pierwszego największego zakładu pracy w Lubartowie - Huty Szkła. Poszukuje związanych z nią pamiątek - starych fotografii, wspomnień, czy produkowanych tam przedmiotów. Sam jest synem hutnika i pierwszym w rodzinie nie pracującym w tym zawodzie. Z tego co już udało mu się zgromadzić stworzył wystawę, którą od 16 grudnia można oglądać w miejskiej bibliotece publicznej w Lubartowie.

Opis (streszczenie): Polski Instytut Źródłowy to nazwa zbioru dokumentów przechowywanego w Szwecji, na Uniwersytecie w Lund, składającego się z relacji byłych więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych. W 2025 roku zbiór został wpisany na listę UNESCO "Pamięć Świata". W 1945 roku tysiące więźniów z niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym wielu Polaków, trafiło do Szwecji na leczenie w ramach tzw. akcji Białych Autobusów Szwedzkiego Czerwonego Krzyża. W ten sposób dzięki negocjacjom szwedzkich władz z Niemcami możliwe było uratowanie części więźniów jeszcze przed zakończeniem II wojny światowej. Do Szwecji byli więźniowie przybywali statkiem - do portu w Malmoe. W tym czasie na Uniwersytecie w Lund pracował lektor języka polskiego - dr Zygmunt Łakociński. Wówczas Polak wpadł na pomysł spisywania obozowych relacji, angażując do tworzenia archiwum innych rodaków. Następnie działalność została sformalizowana i otrzymała nazwę Polski Instytut Źródłowy.

Opis (streszczenie): Reportaż zrealizowany z okazji 270 rocznicy urodzin Stanisława Staszica, człowieka Oświecenia, uznanego przez Sejm RP za pierwszego Europejczyka, pobierającego nauki poza granicami kraju, by po powrocie przeszczepić na grunt polski światłe idee naukowe i polityczne.

Opis (streszczenie): Sitaniec i Sitaniec Kolonia - historia tych miejscowości graniczących z Zamościem obfituje w ciekawe wydarzenia, których większość mieszkańców Lubelszczyzny nie jest świadoma. Wieś, jak wieś - powiedzą niektórzy, ale w tym przypadku za dopiskiem: "kolonia" kryją się ciekawe dzieje. By je opowiedzieć, trzeba cofnąć się do wieku XVIII i tzw. kolonizacji józefińskiej, czyli propagowanej przez dwór cesarza Józefa II - Habsburga. Była to akcja sprowadzenia osadników z Zachodu, głównie Nadrenii, na teren Galicji. Oficjalnym celem akcji miało być przyjście krajowi z pomocą w podniesieniu stanu gospodarki. Propagandzie tej uległ m.in. Ordynat Zamojski, hrabia Andrzej Zamoyski. W 1875 r. sprowadził do siebie ponad 100 rodzin niemieckich, obdarowując je ziemią, materiałami na budowę domów i podstawowymi narzędziami rolniczymi. W zamian koloniści mieli doprowadzić do rozkwitu ziem ordynackich. Postawił Zamoyski dwa warunki: wszyscy osadnicy musieli być katolikami kościoła rzymsko - katolickiego i mieć już założone rodziny. Niektórzy zawierali małżeństwa w pośpiechu, już na statku, który wiózł ich do Polski. Wielu z nich w ciągu wieków stało się prawdziwymi polskimi patriotami, którzy zasłużyli się dla obrony polskości w późniejszych latach.

Opis (streszczenie): Polityka oświatowa władz okupacyjnych zmierzała do całkowitej likwidacji polskiego systemu oświatowego. Na mocy rozporządzenia generalnego gubernatora Hansa Franka pozostały czynne jedynie szkoły powszechne i szkoły zawodowe niższego typu. Szkoły średnie ogólnokształcące i uniwersytet zostały zamknięte. Z programu nauczania usunięto historię i geografię Polski, literaturę polską, śpiew, wychowanie fizyczne oraz zabroniono używania przedwojennych podręczników. Młodzież mogła przyswajać wyłącznie najprostsze, podstawowe wiadomości, jak: czytanie, pisanie, liczenie. Jako język obowiązkowy wprowadzono niemiecki. Polskie społeczeństwo szybko przeciwstawiło się narzuconemu przez Niemców porządkowi poprzez zorganizowanie tajnego nauczania.

Opis (streszczenie): Był członkiem Szarych Szeregów pod pseudonimem "Filip". Przeszedł podstawowe przeszkolenie z zakresu obsługi broni, brał także udział w kolportowaniu konspiracyjnych wydawnictw, które dowoził do lokalu kontaktowego na pl. Wilsona. W 1943 r. , w trakcie trwania powstania w getcie warszawskim, brał udział w szmuglowaniu broni dla walczących Żydów. Wraz z innymi strz. Jerzy Filipowicz bronił stanowisk na wprost Cytadeli i linii kolei obwodowej. W nocy z 20 na 21 sierpnia i z 21 na 22 sierpnia brał udział w nieudanych natarciach na Dworzec Gdański. 14 września brał udział w odpieraniu ataku pododdziałów nacierającej na Żoliborz niemieckiej 25 Dywizji Pancernej. Wyszedł z Warszawy z ludnością cywilną. 97 - letni Jerzy Filipowicz ps. Filip to ostatni żyjący powstaniec warszawski mieszkający na naszym terenie. Przypadająca w tym roku 80 - ta rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego jest doskonałym pretekstem do zarejestrowania jego historii.