Którędy po sztukę godziny emisji w telewizji, obsada, kiedy leci i gdzie obejrzeć

Opis (streszczenie): Dama z Gronostajem Leonarda da Vinci to najcenniejszy obraz znajdujący się w Polsce. Dziś jest częścią kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie. Kim jest tajemnicza dama i co symbolizuje przedstawione zwierzątko opowie dr Katarzyna Płonka Bałus - kurator Muzeum Czartoryskich Da Vinci i Wilhelm Sasnal, Wit Stwosz i Maria Jarema. O tym jak różnorodne dzieła znajdują się w kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie dowiemy się z siódmego sezonu cyklu Którędy po sztukę. Trzydzieści odcinków przygotowywanego programu opowie o wyjątkowych obiektach znajdujących się w jednym z najstarszych krajowych muzeów. 7 października Muzeum będzie obchodziło 140 rocznice powstania z tej okazji opowiemy o pierwszym obrazie, który trafił do jego kolekcji, czyli słynnych Pochodniach Nerona Henryka Siemiradzkiego. Z kolei analiza arcydzieła Leonarda Da Vinci Dama z Gronostajem wpisze się w obchody 500 rocznicy śmierci geniusza renesansu. Wybitni kuratorzy związani z Muzeum odkryją tajemnice również najnowszych nabytków w kolekcji jak obraz Romana Opałki czy Marcina Maciejowskiego.

Opis (streszczenie): Prace Aliny Szapocznikow w kolekcji Muzeum Sztuki Nowoczesnej pochodzą z eksperymentalnego okresu jej twórczości; formalnemu nowatorstwu towarzyszy tu nowe ujęcie kwestii ciała i jego reprezentacji. Szapocznikow dotyka traumatycznych wątków pamięci Holokaustu, choroby, ograniczeń i słabości ciała, a jednocześnie przez jej twórczość przemawia niezwykła afirmacja życia oraz nieposkromiona siła kobiecej ekspresji. Przykładem bardzo świadomego i indywidualnego języka artystycznego jest rzeźba Pierś iluminowana. Ta lampa udaje przedmiot codziennego użytku, a jednocześnie ma niezwykle złożoną formę i charakter: na długiej, smukłej łodydze otwiera się kwiat złożony z odlewów piersi i ust ucieleśnienie kobiecej seksualności.

Opis (streszczenie): Obraz Simona Luttichuysa "Martwa natura z czaszką" jest niezwykłą pochwałą malarstwa, swego rodzaju kalamburem, który w czasach XVII wieku można było odczytać jako triumf sztuki, która potrafi pokazać wszystko. Styl obrazu twórcy mieszkającego w Londynie naśladuje manierę malarzy pracujących w Niderlandach. Rzeczy zwyczajne, poprzez użyte laserunki i srebrno - złocistą poświatę czyni drogocennymi. Pokazany zostaje warsztat pracy i wartość wysiłku intelektualnego malarza, tak naprawdę w sposób symboliczny pracownia z czasów Rembrandta i Jana Lievensa z Leiden w latach 1628 - 1631. W tamtych czasach ten, kto był erudytą, kto czytał książki, oglądał sztuki teatralne i rozumiał, w jaki sposób funkcjonuje poezja, mógł z obrazów wyczytać więcej. Dziś w rozwikłaniu zagadek ukrytych w obrazie z kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku pomoże Beata Purc.

Opis (streszczenie): Tadeusz Brzozowski (1918 - 1987) był wybitnym malarzem, rysownikiem, scenografem, pedagogiem, współzałożycielem II Grupy Krakowskiej. Wypracował jedyną w swym rodzaju alchemię koloru, która, jak pisał Aleksander Wojciechowski, była zjawiskiem wyjątkowym w europejskiej sztuce XX wieku. Artysta za pomocą świetlistych barw i przejrzystych laserunków z miąższu organicznych form tworzył skomplikowane, wielowarstwowe struktury i wciągające widza w głąb materii tajemnicze przestrzenie, czego przykładem jest obraz "Zycbad" (1969). Posługiwał się anonimową, metaforyczną figuracją bliską abstrakcji organicznej. Choć niezwykła formuła jego sztuki odwołuje się do malarskiego kunsztu oraz technicznej i formalnej doskonałości dawnych mistrzów, służy jednak przede wszystkim przekazywaniu emocji. Pełne ekspresji dzieła Brzozowskiego tworzą wieloznaczną, uniwersalną opowieść, zbudowaną z konfliktów i przeciwieństw wpisanych w ludzką egzystencję. Artysta chętnie sięgał po groteskę, widoczną również w tytułach obrazów. Stworzył z nich własny, pełen znaczeń oraz dźwięków język, który jest kluczem do zrozumienia jego twórczości.

Opis (streszczenie): O pracy "Mandala" Zofii Kulik opowiada Adam Sobota, historyk sztuki związany z Muzeum Narodowym w Warszawie.

Opis (streszczenie): Praca Mikoły Ridnyja składa się z dwóch elementów: serii rzeźb zatytułowanej "Platformy", składającej się z pustych, pozbawionych figur postumentów oraz z wideo "Pomnika", dokumentującego proces rozbiórki sowieckiego pomnika robotników w Charkowie w ramach oczyszczania przestrzeni z reliktów przeszłości przed zbliżającymi się igrzyskami Euro 2012. Z jednej strony puste postumenty to swoisty znak czasu w przestrzeni postkomunistycznej: odmowa, strach, bądź po prostu brak bohaterów, którym stawiać dziś można pomniki. Z drugiej zaś pytanie o współczesną alternatywę. Dokumentacja robotników usuwających z postumentu sowieckich bohaterów robotników jest przewrotnym pytaniem o wartość pracy w dzisiejszych społeczeństwach, a jednocześnie komentarzem do sytuacji, kiedy to usuwane monumenty obalonej ideologii robią miejsce dla innych manifestacji o charakterze państwowym. W ten sposób praca Ridnyja jest krytyką zarówno historii i zmieniających się ideałów, jak i pozbawionej tych ideałów współczesności.

Opis (streszczenie): Bałwan cytatów to ironiczna rzeźba wanitatywna wykonana z nietypowego materiału - śniegu, wymagająca nieustannej opieki, niejako podtrzymywania przy życiu. Na guzikach bałwana, jedynej trwałej części pracy, znajdują się cytaty z "Rozmyślań" rzymskiego filozofa i cesarza Marka Aureliusza. Fragment z księgi X "Rozmyślań" mógłby być mottem dla ironiczno - melancholijnej taktyki artystycznej Dawickiego: "Albo tu żyjesz i już się do życia przyzwyczaiłeś, albo sam się wynosisz na tamten świat i tego chciałeś, alboumierasz i służbę swą odbyłeś. Poza tym nic. Bądź więc dobrej myśli".

Opis (streszczenie): Wilhelm Sasnal konsekwentnie podejmuje trudne i ważkie tematy dotyczące polskiej historii i tożsamości narodowej, polityki i pamięci zbiorowej. Broniewski to jedenz pierwszych obrazów, które ugruntowały jego pozycję jako najmłodszego z polskich malarzy historycznych. Namalowany na podstawie zdjęcia Jana Styczyńskiego portret Władysława Broniewskiego, twórcy liryki rewolucyjnej oraz utworów propagandowych, podejmuje kwestię zaangażowania artysty w politykę.

Opis (streszczenie): Alina Szapocznikow to jedna z najciekawszych polskich rzeźbiarek. Urodziła się w 16 maja 1926 roku w Kaliszu. Kiedy miała 13 lat, wybuchła wojna. Mieszkała w Pabianicach, w tamtejszym gettcie wraz z matką spędziła dwa lata okupacji (1940 - 42), potem przeniesiono ją do łódzkiego getta, a stamtąd do obozów koncentracyjnych: Auschwitz (spędziła tam tydzień w 1942 roku), Bergen - Belsen (gdzie była dziesięć miesięcy), a następnie do Theresienstadt w Czechach. Pokazywała swoje życie poprzez sztukę, utrwalając to co najszybciej przemijające, czyli ciało. W odpowiedzi na jego nietrwałość zapamiętywała je, wykorzystując do tego nietypowe materiały spoza kanonu języka sztuki. Eksperymentując z nimi utrwalała ciało w jego biologiczności, fizjologii i seksualności, a tworzywa sztuczne takie jak poliester i poliuretan nadawały rzeźbom jeszcze większą materialną cielesność. Jej prace szczególnie uderzają na tle obowiązującej wówczas doktryny sztuki socrealistycznej, w ramach której Szapocznikow także poruszała się, tworząc np. pomniki. Jednak w pewnym momencie przeciwstawiła jej intymność i sięgającą granicy ekshibicjonizmu bezpośredniość opowiadania o tym, co najbardziej osobiste i przez to niepozwalające się opanować totalitarnemu systemowi.

Opis (streszczenie): Twórcy programu, Anna Zakrzewska i Tomasz Filiks odwiedzają kolejne muzea w Polsce przybliżając ich najcenniejsze zbiory. Każdy odcinek poświęcony pojedynczej pracy zachęca do odwiedzania konkretnych instytucji. W kolejnej, premierowej odsłonie cyklu prezentowane będą dzieła z kolekcji Muzeum Narodowego w Lublinie. W tym odcinku o obrazie Jana Philipa Thielena "Dziewczynka w girlandzie" opowiada Magdalena Norkowska.

Opis (streszczenie): Cykl ma na celu ułatwienie zrozumienia dzieł sztuki zarówno tych najnowszych, jak i tych klasycznych, przez opowiadanie o nich w sposób przystępny dla przeciętnego widza. Zależy nam na połączeniu dzieła z muzealną kolekcją, w której się znajduje. W ten sposób pojedyncza praca ma zachęcić do odwiedzenia instytucji i poznania innych dzieł zgromadzonych w jej kolekcji: program więc wspiera instytucje, które wciąż się rozbudowują, zbierając fundusze na kolejne zakupy prac. Jest to niepowtarzalna szansa odkrycia na nowo dzieł uznanych mistrzów. Opowiadając o pracach w sposób nowoczesny i atrakcyjny chcemy szczególnie dotrzeć do młodszych widzów. W tym wydaniu - Stanisław Dróżdż.

Opis (streszczenie): Twórcy programu, Anna Zakrzewska i Tomasz Filiks, odwiedzają kolejne muzea w Polsce, przybliżając ich najcenniejsze zbiory. Każdy odcinek poświęcony pojedynczej pracy zachęca do odwiedzania konkretnych instytucji. W kolejnej, premierowej odsłonie cyklu prezentowane będą dzieła z kolekcji Muzeum Narodowego w Lublinie. Tym razem ikona "Zaśnięcie Maryi" przedstawiająca opisywany w apokryfach moment zakończenia ziemskiego etapu Jej życia.

Opis (streszczenie): Kolejna odsłona cyklu "Którędy po sztukę" tym razem prezentuje zbiory Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W tym odcinku praca Ewy Juszkiewicz "Bez tytułu (za Abrahamem van den Templem)".

Opis (streszczenie): Kolejna odsłona cyklu "Którędy po sztukę" tym razem prezentuje zbiory Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W tym odcinku prace Nikity Kadana z cyklu "Pogrom", o których opowiada Agnieszka Tarasiuk.

Opis (streszczenie): "Pejzaż w zieleni z czerwonymi elementami" to dzieło Paula Klee, które wymyka się jednoznacznemu podziałowi na sztukę figuratywną i abstrakcję. Jest to gwasz namalowany na papierze w 1922 roku, który stanowi świadectwo poszukiwań formalnych artysty i badania stosunku form geometrycznych i rytmiczność użytych barw. Podobnie jak wielu innych twórców tego okresu, artysta zrywa z tradycyjnym, charakterystycznym jeszcze dla XIX wieku nurtem akademickim. Odwołuje się natomiast do emocji, intuicji i wrażliwości widza, oczekując od niego pełni zaangażowania. Choć w nazistowskich Niemczech sztuka Klee została uznana za zdegenerowaną, a jego prace usuwano z muzeów, to proceder ten ominął Muzeum Miejskie w Gdańsku i dzieło udało się ocalić. O wyjątkowym pejzażu Paula Klee opowie Maja Mociewicz z Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Opis (streszczenie): W czwartym sezonie cyklu "Którędy po sztukę" TVP Kultura prezentuje kolekcję Muzeum Sztuki w Łodzi - jedną z najważniejszych i najstarszych kolekcji sztuki nowoczesnej w Europie. Przewodnikami po świecie obrazów, instalacji, filmów wideo i rzeźb są najbardziej uznani krytycy sztuki, którzy w przystępny sposób pokazują widzom jak rozumieć dzieła sztuki współczesnej, opowiadają o technice, w której powstały, o kontekście historyczno - politycznym, tłumaczą, na czym polega wyjątkowość poszczególnych artystów. O pracy "Atelier (puzzle)" Edwarda Krasińskiego opowie historyk sztuki Agnieszka Pindera.

Opis (streszczenie): Bohaterką odcinka jest Klara Liden.

Opis (streszczenie): Ołtarz szafiasty z kaplicy świętej Elżbiety w kościele Mariackim w Gdańsku przed II wojną światową znalazł się z w zbiorach Muzeum Miejskiego. Jego polichromowane wapienne rzeźby - import z warsztatu w Pradze - reprezentują wczesny okres stylu pięknego, łączącego elementy kultury dworskiej i mistycyzmu końca XIV wieku w Europie. Zdobiące go malowidła to z kolei najstarszy przykład malarstwa tablicowego z warsztatu gdańskiego, opartego na wzorach czeskich. Powstały na przełomie XIV wieku, jest ołtarzem o tematyce pasyjnej. Jak funkcjonował we wnętrzu sakralnym i liturgii w święta, a jak w dniu zwykłym i jaka była jego dydaktyczna funkcja, opowie Beata Sztyber, kustoszka z Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Opis (streszczenie): Nowa odsłona cyklu "Którędy po sztukę" tym razem przybliża zbiory Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. O pracy Tau Lewis "Angelus Mortem" (Anioł Śmierci) opowiada Szymon Maliborski - historyk sztuki, kulturoznawca, doktorant w Katedrze Antropologii Literatury i Badań Kulturowych Wydziału Polonistyki UJ, kurator w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Opis (streszczenie): Kolejna odsłona cyklu "Którędy po sztukę", tym razem prezentuje prace z kolekcji Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W tym odcinku o pracy Małgorzaty Mirgi - Tas "Przeczarowując świat - czerwiec" opowiada Joanna Mytkowska.

Opis (streszczenie): Jan Steen, słynny holenderski malarz obrazów rodzajowych o zabarwieniu satyrycznym i moralizatorskim, stworzył w tym kameralnym dziele wykwintną kompozycję z niejednoznacznym przesłaniem. Widz wprowadzony jest do wnętrza mieszczańskiego domu, by uczestniczyć w scenie, która na pozór ukazuje wizytę obnośnego handlarza oferującego kupno drobiazgów z otwartej na stole skrzynki. Kluczem do interpretacji sceny jest tu jednak napis na zawieszonym u sklepienia świeczniku: Dat ghy sockt, sock ick me (To, czego on szuka, szukam również i ja). Jest to cytat z poematu amsterdamskiego poety Gerbranda Adriaensza Bredera (1584 - 1618) "Boertigh Liedtboek", w którym słowa te wypowiada młoda dziewczyna, wybierając zamiast starego, choć bogatego zalotnika, młodego chłopca.

Opis (streszczenie): Urzekający, niewielki obrazek Greuze'a "Gitarzysta" powstał we wczesnym okresie twórczości malarza, który absorbował doświadczenia różnych tradycji artystycznych: niderlandzkiego malarstwa rodzajowego, francuskiego rokoka oraz sztuki włoskiej. Właśnie podczas pobytu w Rzymie w latach 1755 - 1757 Greuze namalował ten obraz i wystawił go na Salonie Paryskim w 1757 roku. Artysta należał do pokolenia, które - w myśl wskazówek Denisa Diderota - przeciwstawiło pustocie i amoralnej zmysłowości sztuki rokokowej malarstwo ukazujące zalety cnoty i ohydę występków.

Opis (streszczenie): Bohaterem odcinka jest dzieło Goszka Macuga "List" o którym opowie Anda Rottenberg. List to kilkumetrowej długości gobelin, który przedstawia akcję odtworzoną według happeningu Tadeusza Kantora z 1967 roku pod tym samym tytułem. U Macugi gigantyczny list, niesiony przez ośmiu listonoszy, jest jednak zaadresowany do Galerii Zachęta (Tadeusz Kantor swoją wiadomość wysłał do Galerii Foksal). Kontekstem dla tej pracy jest historia Zachęty, a szczególnie burzliwy okres przełomu lat 90. i 2000. , kiedy sztuka najnowsza wywoływała protesty i agresywne reakcje (szarża Daniela Olbrychskiego na pracę Naziści Piotra Uklańskiego czy zniszczenie rzeźby Maurizia Cattelana przez posła LPR Witolda Tomczaka). Do Zachęty przychodziło wówczas wiele listów, które były brutalnymi napaściami na sztukę współczesną, na pracowników i ówczesną dyrektor Zachęty, Andę Rottenberg w znacznej mierze były to ataki o charakterze antysemickim. Praca Goshki Macugi stała się upamiętnieniem zmagań ludzi sztuki oraz przemian społeczeństwa, które, żeby zaakceptować wolność artysty, musi zrezygnować z uprzedzeń i przepracować lęki.

Opis (streszczenie): W 1918 roku do Muzeum Narodowego w Gdańsku trafił zbiór haftów Marii Schumann. Była to donacja familii Schumannów, którzy w ten sposób chcieli zachować pamięć o wybitnej przodkini, jaką była Maria. Rodzina Schumanów przeprowadziła bardzo dogłębne badania archiwalne, dzięki czemu wiemy dziś więcej o tej fascynującej artystce. Początkowo jej zachowana spuścizna to siedem obrazków i wielki obrus. Druga Wojna Światowa zweryfikowała niestety ilość tych zabytków i w tej chwili w zbiorach muzeum jest pięć haftowanych obrazków. Szukając malarskich źródeł do tych haftów, widać wyraźnie wzory malarstwa niderlandzkiego i włoskiego. W Gdańsku patrycjusze mieli zwyczaj kolekcjonować dzieła sztuk i prawdopodobnie Maria, widząc oryginalne płótna, przeniosła je na miniaturowe obrazy haftowane. Dzięki temu mamy wgląd przynajmniej w niektóre dzieła sztuki, jakie w nowożytnym Gdańsku cieszyły gdański patrycjat.

Opis (streszczenie): Najwcześniejszy związany z rodzimym mecenatem i zachowany w polskich zbiorach renesansowy obraz batalistyczny, stanowi rzadkość także w skali europejskiej. Malowidło w sposób unikalny łączy monumentalny format i epicką narrację (ponad tysiąc postaci) z maestrią opracowania kompozycji ilustrującej niemal współczesny dziełu temat bitewny. Obraz przedstawia jedno z największych starć zbrojnych XVI - wiecznej Europy: bitwę pod Orszą, stoczoną dnia 8 września 1514 r. i stanowiącą kulminacyjny moment w dziesięcioletniej wojnie Rzeczypospolitej z Wielkim Księstwem Moskiewskim. W zakolu Dniepru w pobliżu twierdzy Orsza siły polsko - litewskie liczące około 35 tysięcy jazdy, piechoty i artylerii pod dowództwem hetmana Konstantego Ostrogskiego pokonały wówczas ponad dwukrotnie większe wojska moskiewskie.

Opis (streszczenie): Madonna z Krużlowej to jedna z najpiękniejszych rzeźb średniowiecznych znajdujących się w polskich kolekcjach muzealnych. Dzieło skrywa wiele tajemnic: Czemu Madonna jest tak mocno wygięta? Dlaczego Chrystus trzyma jabłko i dlaczego ma tak wielkie uszy? Na te i inne pytania odpowie kurator Muzeum Narodowego w Krakowie, doktor Wojciech Marcinkowski.

Opis (streszczenie): Jacob Isaacsz. Swanenburgh pochodził z lejdejskiej, patrycjuszowskiej rodziny. Techniki malarskiej uczył się u swojego ojca, który z kolei był uczniem Fransa Florisa, jednego z najznamienitszych artystów manieryzmu północnoeuropejskiego. Około 1591 roku artysta wyruszył w podróż do Italii. Trasa obejmowała Wenecję, Rzym i Neapol. Właśnie z tym ostatnim ośrodkiem i jego sztuką należy wiązać inspirację dla obrazu "Eneasz i Sybilla w świecie podziemnym (Łódź Charona)". W nurcie niderlandzkiego malarstwa krajobrazowego już pod koniec XVI wieku wyobrażano sobie zaświaty przez pryzmat mitologii i wizyjnych scenografii. Malowano chętnie kuźnie Wulkana, sceny piekielne i podziemne przepełnione widmowymi postaciami wśród pożarów i ciemności. Na początku XVII wieku tego typu przedstawienia należały do ważniejszych tematów malarskich we Flandrii, realizowanych pod wpływem włoskim. W wizji Swanenburgha obserwujemy ciekawe połączenie elementów zaczerpniętych z mitologii i chrześcijańskiej wizji piekła. Wyobrażenie nabiera religijnego i dydaktycznego sensu, będąc zarazem niepowtarzalnym konceptem artysty. O obrazie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Gdańsku "Eneasz i Sybilla w świecie podziemnym (Łódź Charona)" opowie Beata Purc.